Sáng 15/2, phát biểu tại tổ góp ý xây dựng dự thảo Nghị quyết một số chính sách đặc thù, gỡ vướng cho hoạt động phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định đây là nghị quyết rất quan trọng, góp phần thể chế hóa Nghị quyết 57 của Trung ương.
Ông cho biết khi ban hành Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, Trung ương nhìn nhận để đưa các chính sách này đi được vào cuộc sống "chồng chất khó khăn". Nếu phải chờ sửa một số luật, nhanh nhất cũng phải giữa năm 2025, có nghĩa là cả năm nay không thể triển khai được Nghị quyết, hoặc triển khai "không có ý nghĩa gì".
Phạm vi của Nghị quyết gồm những vấn đề rất lớn với mục tiêu quan trọng nhất là tháo gỡ hàng loạt khó khăn hiện hữu đối với hoạt động khoa học công nghệ. "Khó khăn do quy định của chúng ta. Đây là bài học để thấy thể chế là điểm nghẽn, nếu không tháo gỡ thể chế thì không đưa vào cuộc sống được. Vì vậy, Quốc hội phải họp bất thường để giải quyết", Tổng Bí thư nói.
Vướng mắc nhất hiện nay theo ông là quy định tại Luật Đấu thầu. Phát triển khoa học công nghệ mà áp dụng đấu thầu, "tức là tìm mua đồ giả, đồ rẻ nhất, vì đấu thầu không khuyến khích mua đồ đắt tiền". Việc này đồng nghĩa với biến Việt Nam thành bãi rác của khoa học công nghệ, là nơi để thế giới chuyển giao công nghệ lạc hậu.
Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại phiên họp tổ sáng 15/2. Ảnh: Phạm Thắng
Theo Tổng Bí thư, Việt Nam đang phấn đấu phát triển công nghệ 5G, nhưng công nghệ này đã có từ lâu trên thế giới. Nhiều nước đã tiến đến phát triển các loại vệ tinh tầm thấp với công nghệ vượt trội. "Tốc độ phát triển của họ rất kinh khủng. Việt Nam đấu thầu có khi được tặng luôn 5G - họ đẩy thiết bị lạc hậu để có không gian phát triển công nghệ mới", Tổng Bí thư nói.
Người đứng đầu Đảng cho rằng đây là bài học đối với phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nếu Việt Nam hài lòng với 5G tức là hài lòng với sự tụt hậu và chấp nhận đi sau sự phát triển các nước trên thế giới. Ông yêu cầu sửa Luật Đấu thầu, sớm khắc phục được vấn đề này, tránh "chỉ quan tâm chuyện tiền nong và giá rẻ" để bị mắc vào bẫy bãi rác công nghệ mà các nước khác sẵn sàng đưa ra.
Dẫn chứng một số nền kinh tế không thể phát triển vì đã đầu tư công nghệ cũ, giờ lúng túng vì không thể thu hồi vốn để chuyển sang công nghệ tiên tiến, Tổng Bí thư lưu ý "tuyệt đối tránh đi vào vết xe đổ này". Ông cho rằng Việt Nam đi sau phải đi tắt đón đầu, tập trung ngay vào việc làm chủ công nghệ mới, tránh vướng vào lãng phí đầu tư công nghệ cũ, lạc hậu.
Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ ra việc phát triển khoa học công nghệ đang bị vướng mắc trong các quy định về đầu tư công, đầu tư tư và hợp tác công tư. Theo ông, những quy định hiện hành đang tạo ra những rào cản, gây khó khăn cho quá trình triển khai và ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ vào thực tiễn.
Ông cũng đề cập đến các luật thuế và đưa ra một ví dụ minh họa về việc miễn giảm thuế có thể mang lại lợi ích lớn hơn cho nhà nước. Khi Chính phủ miễn giảm thuế, thực tế là thu được thuế nhiều hơn. Tương tự, việc giảm lãi suất cũng giúp ngân hàng thu được nhiều tiền hơn. Ông giải thích rằng khi người dân không vay tiền, không sản xuất kinh doanh thì cả xã hội không thể phát triển được. Ngược lại, nếu lãi suất thấp xuống, nhiều người tham gia buôn bán, có lợi nhuận, ngân hàng cũng sẽ cho vay được nhiều hơn.
Từ những câu chuyện trên, Tổng Bí thư nhấn mạnh rằng "quy định khuyến khích phải thực sự mang tính khuyến khích", chứ không nên chỉ tập trung vào việc thu nhiều thuế mới là tốt. Trong bối cảnh yêu cầu phát triển cấp thiết đối với khoa học công nghệ hiện nay, những rào cản cần phải được tháo gỡ. Các luật và nghị quyết cần được ban hành một cách rõ ràng, tạo ra trật tự để tất cả mọi người có thể được huy động và cùng thực hiện theo một chí hướng thống nhất.
Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, việc đưa các chính sách và quan điểm của Nghị quyết 57 vào cuộc sống chỉ là bước khởi đầu. Ông yêu cầu các cơ quan chính phủ dựa trên việc tập hợp ý kiến từ các cơ quan, người dân và doanh nghiệp, hệ thống lại các vấn đề để từng bước tháo gỡ những khó khăn. "Tinh thần là vừa chạy vừa xếp hàng. Chờ đến khi hàng lối ngăn nắp mới chạy thì người ta đã đi rất xa rồi", ông nói.
Người đứng đầu Đảng ví von "khoa học công nghệ là một miền đất hoang vu" và quốc gia nào khai phá được trước thì sẽ giành chiến thắng. Tuy nhiên, việc đầu tư cho lĩnh vực này đòi hỏi thời gian và nguồn lực. Ông cũng lưu ý rằng đầu tư cho khoa học mà không chấp nhận rủi ro, cứ chờ đợi đầy đủ các điều kiện mới thực hiện thì sẽ không bao giờ thành công.
Trong thời gian tới, Tổng Bí thư đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu và sửa đổi Luật Khoa học và Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo hiện hành, đảm bảo luật phải sát với thực tiễn. Cả hệ thống "phải đổi mới tư duy, đổi mới cách làm, không ngại khó khăn".
Sơn Hà